Các bệnh chàm da – Đặc điểm, hình ảnh nhận biết

Bệnh chàm da là thuật ngữ đề cập đến tổn thương da mãn tính, hay tái phát và có cơ chế bệnh sinh liên quan mật thiết đến yếu tố di truyền. Dựa vào hình thái tổn thương, mô bệnh học và căn nguyên khởi phát, bệnh được chia thành các thể bệnh chàm da khác nhau như viêm da cơ địa, viêm da dầu, chàm tổ đỉa,… 

Các bệnh chàm da
Tìm hiểu các bệnh chàm thường gặp

Đôi nét về bệnh chàm da

Chàm da là một dạng tổn thương da nông, mãn tính, dai dẳng và hay tái phát. Bệnh đặc trưng bởi triệu chứng ngứa ngáy kéo dài, mức độ ngứa dao động từ âm ỉ đến dữ dội tùy thể bệnh và giai đoạn tiến triển.

Thương tổn do bệnh chàm có sự khác biệt giữa các thể bệnh riêng biệt, cơ địa và một số yếu tố cộng hưởng khác. Trong đó tổn thương điển hình nhất là tình trạng da đỏ, ngứa, dày sừng, bong vảy và nứt nẻ.

Căn nguyên của bệnh chàm được nghiên cứu trong thời gian dài nhưng chưa phát hiện được nguyên nhân cụ thể. Tuy nhiên qua các nghiên cứu về mô bệnh học, yếu tố gen và dịch tễ, các nhà khoa học nhận thấy bệnh có liên quan đến yếu tố di truyền, cơ địa và các yếu tố thúc đẩy khác.

Do chưa xác định được nguyên nhân cụ thể nên quá trình điều trị bệnh lý này còn gặp nhiều bất lợi. Hiện nay mục đích chính trong điều trị chàm là kiểm soát tiến triển bệnh, làm giảm thương tổn da, cải thiện ngứa ngáy và ngăn ngừa biến chứng.

Các loại bệnh chàm da thường gặp – Hình ảnh nhận biết

Chàm là bệnh da liễu có căn nguyên và cơ chế bệnh sinh phức tạp. Dựa vào nguyên nhân, cơ chế phát bệnh và thương tổn điển hình, bệnh lý được chia thành nhiều thể khác nhau.

Dưới đây là thông tin về các loại bệnh chàm da thường gặp, bao gồm:

1. Viêm da cơ địa (Atopic dermatitis/ Atopic eczema)

Viêm da cơ địa (Chàm thể tạng) là dạng biểu hiện lâm sàng thường gặp nhất của bệnh chàm. Thể bệnh này có liên quan đến yếu tố cơ địa, tiền sử gia đình dưới tác động của vi khuẩn, căng thẳng thần kinh, dị nguyên, rối loạn hormone,…

Các bệnh chàm da
Chàm thể tạng ở trẻ em và người trường thành đều có tổn thương dạng lichen hóa

Đặc điểm của thể chàm thể tạng:

  • Khởi phát từ rất sớm – chủ yếu là ở trẻ từ 2 tháng đến 2 tuổi (80 – 90%) và chỉ có 10% bệnh phát triển đến giai đoạn trưởng thành
  • Trong giai đoạn nhũ nhi (2 tuần – 2 tuổi), viêm da cơ địa chủ yếu gây tổn thương có hình móng ngựa ở má, đầu và quanh miệng. Sau đó tổn thương xuất hiện nhiều mụn nước, gây trợt loét, chảy dịch, bong vảy tiết. Ngoài triệu chứng ở da, chàm thể tạng ở giai đoạn này còn đi kèm với bệnh tai giữa và ỉa lỏng.
  • Ở thời kỳ trẻ em (2 – 3 tuổi), tổn thương là các mảng lichen hóa có dạng đĩa xuất hiện ở cùi tay, đầu gối, mặt duỗi, sau đó lan ra các các nếp gấp. Đi kèm với bệnh viêm kết mạc và đục thủy tinh thể.
  • Thời kỳ trưởng thành, bệnh chủ yếu gây tổn thương dạng dày sừng, nứt nẻ, khô ráp và ngứa ngáy. Biểu hiện của bệnh thường xuất hiện ở bàn tay, nếp gấp lớn,… Ở nữ giới, chàm thể tạng có thể gây viêm môi và viêm núm vú. Tổn thương da đi kèm với bệnh sốt cỏ khô và hen suyễn.

2. Viêm da tiếp xúc (Contact dermatitis/ Contact eczema)

Viêm da tiếp xúc (Eczema tiếp xúc) là một thể chàm da tương đối phổ biến. Thể bệnh này xuất hiện sau khi tiếp xúc với các chất dị ứng, dẫn đến phản ứng miễn dịch và gây tổn thương ngoài da. Một số yếu tố ngoại giới thường gây chàm tiếp xúc như xi măng, kim loại niken, potassium dichromate, kháng sinh Neomycin và Streptomycin.

Cơ chế khởi phát bệnh có liên quan đến hoạt động tăng độ mẫn cảm của hệ miễn dịch và có sự tham gia của lympho T. Vì vậy cần phân biệt thể chàm này với bệnh viêm da tiếp xúc kích ứng (một dạng viêm da do tiếp xúc với hóa chất/ tác nhân vật lý và không đi kèm với phản ứng miễn dịch dị ứng).

các loại bệnh chàm da
Hình ảnh bệnh chàm tiếp xúc/ viêm da tiếp xúc

Đặc điểm của thể chàm tiếp xúc:

  • Thường xuất hiện thương tổn ở vùng da hở hoặc các vị trí có tần suất tiếp xúc thường xuyên như tay, chân, cổ và mặt
  • Tổn thương cơ bản là tình trạng da sung huyết, đỏ, hơi phù nề, bề mặt xuất hiện mụn nước, rỉ dịch và trợt ướt.
  • Một số trường hợp có thể xuất hình thái mãn tính như da khô, có vảy bong, da dày sừng, ngứa ngáy,…
  • Triệu chứng của bệnh có thể trở nặng khi tiếp xúc với các yếu tố kích ứng và dị ứng

3. Chàm đồng tiền (Nummular eczema)

Chàm đồng tiền (Eczema thể đồng tiền) có tổn thương hình tròn hoặc hình oval. Bệnh thường gặp ở nam giới từ 55 – 65 tuổi và bùng phát mạnh vào mùa thu đông. Một số ý kiến cho rằng, eczema thể đồng tiền là phân thể của viêm da cơ địa. Tuy nhiên khi xét nghiệm cận lâm sàng nhận thấy thể bệnh này không gây tăng kháng nguyên IgE như viêm da cơ địa.

các loại bệnh chàm da
Chàm đồng tiền gây ra tổn thương có hình oval hoặc hình tròn và khởi phát mạnh vào mùa thu – đông

Đặc điểm của thể chàm đồng tiền:

  • Xuất hiện đám tổn thương dạng hình oval hoặc hình tròn.
  • Trong thời điểm mới phát, tổn thương da đỏ, sẩn, có mụn nước và hơi phù nề.
  • Tuy nhiên sau một thời gian, da xuất hiện vảy tiết, bong tróc, khô và có dấu hiệu lichen hóa.
  • Thương tổn khu trú ở trước xương chày, mặt duỗi các chi, mu bàn tay và thân mình.
  • Xét nghiệm mô bệnh học có xốp bào và tăng gai

4. Chàm tổ đỉa/ Bệnh tổ đỉa (Dyshidrotic eczema)

Chàm tổ đỉa là thể chàm da khá phổ biến, đặc trưng bởi sự xuất hiện của các mụn nước sâu, dày ở lòng bàn chân, ngón chân, lòng bàn tay và ngón tay. Thể chàm này ít gây đau nhưng thường gây ngứa dữ dội và ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên sau khoảng 3 – 4 tuần phát bệnh, các mụn nước có xu hướng tự tiêu biến.

Chàm tổ đỉa có liên quan đến rối loạn chức năng thần kinh, nội tạng, yếu tố di truyền và các tác nhân kích thích như dị ứng hóa chất, thuốc, suy giảm thể chất, căng thẳng thần kinh, nhiễm liên cầu hoặc vi khuẩn đường ruột.

các loại bệnh chàm da
Chàm tổ đỉa đặc trưng bởi sự xuất hiện các mụn nước sâu, dày cứng ở bàn tay và bàn chân

Đặc điểm của bệnh chàm tổ đỉa:

  • Xuất hiện mụn nước sâu, được bao phủ bởi lớp da dày cứng và rất khó vỡ
  • Đường kính mụn nước dao động từ 1 – 2mm
  • Mụn nước có thể mọc rải rác hoặc tập trung ở bàn tay và bàn chân
  • Sau 3 – 4 tuần, mụn nước tự tiêu, gây rỉ dịch, hình thành dịch tiết màu vàng
  • Triệu chứng của chàm tổ đỉa rất ít khi vượt quá cổ tay hoặc cổ chân
  • Bệnh thuyên giảm vào mùa thu đông và bùng phát mạnh vào mùa xuân hè

5. Viêm da dầu/ Chàm da dầu (Seborrheic dermatitis)

Viêm da dầu (Viêm da tiết bã nhờn) là một dạng chàm có triệu chứng khác biệt so với các thể chàm da còn lại. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng da nhiều dầu, đỏ, bong vảy trắng, ẩm dính và ít gây ngứa. Cơ chế hình thành bệnh có liên quan đến hoạt động của nấm Malassezia, rối loạn tuyến bã nhờn, vệ sinh kém, căng thẳng và chế độ ăn không phù hợp.

các loại bệnh chàm da
Chàm da đầu thường gây biểu hiện ở vùng da đầu, hai bên mũi, lông mày, cổ và ngực

Đặc điểm của thể chàm da dầu:

  • Biểu hiện chủ yếu ở những vùng da có hoạt động bài tiết dầu nhiều như da mặt, da đầu, cổ, ngực, sau tai,…
  • Có thể ảnh hưởng đến cả trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và người trưởng thành
  • Ở trẻ sơ sinh, bệnh gây ra các mảng da cứng, bám chắc, khó bong có màu nâu nhạt hoặc nâu đậm ở vùng da đầu – Dân gian gọi là “cứt trâu”
  • Ở người lớn, thương tổn xảy ra ở cả vùng da đầu, hai bên cánh mũi, lông mày, cổ, ngực và nửa phần thân trên. Tổn thương da nhờn, ẩm, đỏ, có vảy bong khô kết hợp.
  • Hình thái tổn thương có sự khác biệt ở các vị trí phát bệnh.
  • Bệnh chàm da dầu rất ít khi gây ngứa nhưng có thể ảnh hưởng đến chức năng thẩm mỹ và ngoại hình của bệnh nhân.

Tham khảo thêm: Nhận biết viêm da tiết bã ở trẻ sơ sinh và Cách điều trị

6. Viêm da ứ đọng (Stasis dermatitis)

Viêm da ứ đọng (chàm tĩnh mạch) là thể chàm ít gặp và chỉ khởi phát ở người cao tuổi bị giãn tĩnh mạch chi dưới. Nguyên nhân gây bệnh là do tĩnh mạch suy yếu, dẫn đến hiện tượng tuần hoàn kém và ứ đọng máu tại tĩnh mạch chi dưới.

Theo thời gian, áp lực trong mạch máu tăng lên khiến các tế bào máu rò rỉ ra bên ngoài mô da và phát sinh tổn thương dạng chàm. Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm giãn tĩnh mạch cẳng chân, thiếu năng tĩnh mạch và thừa cân – béo phì.

Các bệnh chàm da
Chàm tĩnh mạch thường gây triệu chứng ở mặt trong của 2 cẳng chân và xung quanh mắt cá chân trong

Đặc điểm của bệnh viêm da ứ đọng:

  • Mảng da mỏng, có màu nâu và có thể xuất hiện ở dạng đốm hoặc chấm
  • Bề mặt kích ứng, nổi ban đỏ, vùng cẳng chân hoặc vùng da ở mắt cá chân có dấu hiệu dày sừng hoặc sậm màu
  • Một số trường hợp có thể xuất hiện hiện tượng loét cục bộ
  • Sưng chân, mắt cá chân và một số khu vực khác
  • Chân đau nhức và ngứa ngáy
  • Vị trí ảnh hưởng thường là vùng da xung quanh mắt cá nhân trong và mặt trong của 2 cẳng chân

Thể chàm tĩnh mạch có thể gây loét và nứt da, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và gây nhiễm trùng. Nếu không khắc phục kịp thời, bệnh có thể gây biến chứng viêm mô tế bào hoặc thậm chí là loét tĩnh mạch.

7. Viêm da thần kinh (Neurodermatitis)

Viêm da thần kinh (lichen hóa) là một dạng tổn thương thứ phát thường gặp ở bệnh chàm. Bệnh điển hình bởi tình trạng da dày sừng, nhiễm cộm, ngứa ngáy và nứt nẻ. Thể chàm da này thường gặp ở nữ giới trên 20 tuổi, có liên hệ mật thiết với tình trạng rối loạn nội tiết tố và căng thẳng thần kinh. Viêm da thần kinh có tổn thương chàm điển hình và được xếp vào nhóm eczema thể địa (viêm da cơ địa).

các loại bệnh chàm da
Viêm da thần kinh điển hình bởi tổn thương da nhiễm cộm, dày sừng, ngứa dữ dội và nứt nẻ

Đặc điểm thường gặp của bệnh viêm da thần kinh, bao gồm:

  • Thường xuất hiện thương tổn ở cẳng chân, mặt ngoài cẳng chân, da bìu, âm hộ, cổ tay, đầu, gáy,… Đồng thời có vị trí khu trú và tính chất đối xứng.
  • Tổn thương điển hình là các đám mảng lichen hóa nhiễm cộm, sậm màu, cứng chắc, có ranh giới rõ hoặc không rõ rệt.
  • Phạm vi tổn thương có hình oval, hình tròn hoặc thành đường theo vết gãi cào
  • Bề mặt tổn thương xuất hiện mụn nước nhỏ (kích thước khoảng 1 – 3mm)
  • Ngứa ít/ nhiều và đặc biệt gây ngứa dữ dội ở vùng hậu môn – sinh dục
  • Mức độ ngứa tăng lên khi có ma sát giữa quần áo với da, nhiệt độ tăng hoặc giảm bất thường

8. Chàm vi khuẩn/ Eczema vi khuẩn

Chàm vi khuẩn là một dạng chàm ít gặp. Thể chàm da này bùng phát do tiếp xúc với độc tố của tụ cầu, liên cầu hoặc nấm men. Sau khi tiếp xúc với độc tố, hệ miễn dịch thường xuất hiện cơ chế miễn dịch, dẫn đến tình trạng phóng thích chất trung gian vào da và phát sinh các triệu chứng lâm sàng.

Thể chàm vi khuẩn tồn tại 2 vấn đề da liễu là tổn thương dạng chàm và nhiễm trùng da. Trong đó điều trị ưu tiên là kiểm soát nhiễm trùng và ngăn ngừa biến chứng, sau đó mới can thiệp các biện pháp xử lý chàm da.

Các bệnh chàm da
Hình ảnh của thể chàm vi khuẩn/ Eczema vi khuẩn

Đặc điểm của bệnh chàm vi khuẩn:

  • Da trợt nông, rỉ dịch, có mủ và ranh giới rõ ràng so với những vùng da xung quanh
  • Ở một số trường hợp có thể xuất hiện ban dị ứng thứ phát xa (tình trạng da nổi đám đỏ, có mụn nước và sần sùi ở cách xa vị trí tổn thương chính)
  • Tổn thương da gây đau, viêm, nóng rát và ngứa ngáy

Chàm da nói chung và các thể bệnh chàm da nói riêng đều có tính chất lành tính và hầu như không ảnh hưởng đến sức khỏe toàn thân. Tuy nhiên bệnh có triến triển dai dẳng, cố thủ và tái phát nhiều lần. Vì vậy cần tích cực trong việc thăm khám và điều trị để tránh ảnh hưởng đến ngoại hình và chất lượng cuộc sống.

Ngày đăng: 08/02/2020 - Cập nhật lúc: 4:33 PM , 08/02/2020

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *