Bệnh mề đay theo y học cổ truyền và cách điều trị

Các biện pháp điều trị mề đay theo y học cổ truyền không chỉ cải thiện tổn thương da, giảm ngứa ngáy mà còn tác động đến căn nguyên gây bệnh và nâng cao sức khỏe tổng thể. Tuy nhiên do có tác dụng chậm nên các biện pháp này chỉ được khuyến cáo dùng trong trường hợp mề đay nhẹ đến trung bình.

Mề Đay Theo Y Học Cổ Truyền
Có thể điều trị mề đay theo y học cổ truyền trong trường hợp bệnh nhẹ đến trung bình

Bệnh mề đay theo quan niệm y học cổ truyền

Mề đay mẩn ngứa là bệnh da liễu cấp và mãn tính, xảy ra khi mao mạch ở lớp trung bì bị kích thích, dẫn đến tình trạng viêm và phát sinh tổn thương da.

Bệnh lý này đặc trưng bởi sự xuất hiện của các sẩn đỏ/ hồng có hình dạng, kích thước không đồng nhất và thường nổi cộm hơn so với những vùng da xung quanh. Mề đay thường bùng phát đột ngột, có thể lan tỏa nhanh, gây ngứa dữ dội nhưng có thể thuyên giảm chỉ sau vài phút đến vài giờ mà không cần điều trị.

Theo lý giải từ y học hiện đại, nổi mề đay xảy ra khi hít phải hóa chất bay hơi, bào tử nấm, khói thuốc, phấn hoa, tiếp xúc với ánh nắng trong thời gian dài, thời tiết thay đổi đột ngột,… Các yếu tố này kích thích phản ứng quá mẫn, gây phóng thích histamine, làm giãn mao mạch trung bì và tăng tính thấm thành mạch. Lúc này, huyết tương sẽ thẩm thấu vào thành mạch, đi vào da và gây ra hiện tượng nổi sẩn.

Còn theo y học cổ truyền, mề đay thuộc chứng ẩn chẩn và xảy ra ở người có cơ địa nhạy cảm. Bệnh bùng phát khi ăn phải thực phẩm có mùi tanh và tính phong như cá, tôm, cua,… hoặc do ăn thực phẩm nóng khiến vị tràng có thực nhiệt, gây nóng trong người và nổi mề đay. Ngoài ra bệnh còn có thể khởi phát ở người có thể chất suy nhược, tạo điều kiện cho phong hàn tà, phong nhiệt và tà khí uất xâm nhập rồi gây tổn thương ở da.

mề đay theo y học cổ truyền
Bệnh mề đay mẩn ngứa thuộc chứng ẩn chẩn của y học cổ truyền

Thông thường, bệnh mề đay có thể tự thuyên giảm mà không cần điều trị. Tuy nhiên nếu thương tổn da kéo dài hơn 24 giờ và gây ngứa ngáy nhiều, có thể can thiệp một số biện pháp điều trị như sử dụng thuốc bôi và thuốc uống.

Khác với Tây y, y học cổ truyền phân chia mề đay theo từng thể bệnh cụ thể. Mỗi thể bệnh sẽ có đặc trưng riêng về hình thái tổn thương, căn nguyên và tính chất. Do đó y học cổ truyền thường áp dụng bài thuốc riêng biệt, phù hợp với từng thể bệnh nhằm cải thiện triệu chứng và khắc chế căn nguyên.

Với những trường hợp tổn thương nhiều, có thể dùng kết hợp với bài thuốc dùng ngoài hoặc châm cứu/ day ấn huyệt trong trường hợp mề đay mãn tính.

Cách điều trị mề đay theo y học cổ truyền

Chữa mề đay theo y học cổ truyền bao gồm sử dụng bài thuốc uống, thuốc dùng ngoài và kết hợp với châm cứu trong trường hợp cần thiết.

1. Bài thuốc uống thể phong nhiệt

Mề đay thể phong nhiệt đặc trưng bởi tình trạng khởi phát đột ngột, thương tổn da có màu đỏ và gây ngứa nhiều. Ở một số trường hợp, bệnh có thể gây đau bụng, buồn nôn, sốt và sưng cổ họng. Theo y học cổ truyền, thể mề đay này thuộc phế vệ không tuyên phát, phong nhiệt thúc biểu.

mề đay theo y học cổ truyền
Với mề đay thể phong nhiệt, có thể dùng bài Tang cúc ẩm, Phòng phong thông thánh tán,…

Để làm giảm thể bệnh, có thể dùng các bài thuốc có tác dụng tuyên phế thanh nhiệt, tân lương thấu biểu như:

  • Phòng phong thông thánh tán: Chuẩn bị kinh giới, ma hoàng, phòng phong, liên kiều, hoạt thạch, cam thảo, xuyên khung, cát cánh, bạc hà, hoàng cầm, thạch cao, bạch thược, mang tiêu, đương quy, đại hoàng, bạch truật và chi tử. Sắc uống, ngày dùng 1 thang.
  • Tang cúc ẩm: Dùng lô căn, liên kiều, bạc hà, tang diệp, hạnh nhân, cúc hoa, cam thảo và cát cánh. Dùng sắc uống, mỗi ngày 1 thang.
  • Kinh phong phương: Sắc ngưu bàng tử, kinh giới, đan bì, phòng phong, phù bình, cương tàm, sinh địa, kim ngân hoa, cam thảo, hoàng cầm và thuyền thoái. Mỗi ngày dùng 1 thang.

2. Bài thuốc uống thể phong hàn

Thể phong hàn là thể bệnh khởi phát khi thời tiết chuyển lạnh. Thể bệnh này khởi phát chậm hơn so với thể phong nhiệt, thương tổn da có màu hồng hoặc cùng màu với vùng da bình thường, không nóng rát và ít gây ngứa.

Chứng bệnh này thuộc về phế vệ mất tuyên thông, phong hàn thúc biểu. Y học cổ truyền dùng bài thuốc từ Phù bình hoặc bài Ma hoàng phương để tân ôn, phát hàn, tuyên phế và giải biểu.

  • Bài thuốc độc vị phù bình: Dùng phù bình sắc uống, mỗi ngày dùng 1 thang.
  • Ma hoàng phương: Dùng đan sâm, đan bì, ma hoàng, bạch cương tàm, trần bì, hạnh nhân, bạch tiễn bì, phù bình và can khương bì. Sắc uống, mỗi ngày dùng 1 thang.

3. Bài thuốc uống thể âm huyết bất túc

Mề đay thể âm hư huyết túc đặc trưng bởi tính chất dai dẳng, hay tái phát, bùng phát mạnh khi về chiều tối và đêm. Ngoài ra, thể bệnh này còn gây ra một số triệu chứng đi kèm như miệng khô, tâm phiền, lưỡi đỏ khô, tính tình cáu bẳn và hồi hộp.

mề đay theo y học cổ truyền
Đối với thể âm hư huyết túc, cần dùng bài thuốc có tác dụng nhuận huyết, tư âm và sơ tán phong tà

Với thể âm hư huyết túc, y học cổ truyền dùng bài thuốc Lục vị gia giảm hoặc Đa bì ẩm phương nhằm nhuận huyết, tư âm và sơ tán phong tà.

  • Lục vị gia giảm: Dùng hoài sơn (củ mài) và sơn thù mỗi thứ 12g, trạch tả, đan bì và bạch linh mỗi thứ 9g, thục địa 24g, gia thêm phòng phong và kinh giới. Đem các tán bột, luyện mật ong làm hoàn. Mỗi ngày dùng 2 – 3 lần với nước muối nhạt, mỗi lần dùng từ 8 – 12g.
  • Đa bì ẩm phương: Chuẩn bị biển đậu bì, đông qua bì, địa cốt bì, ngũ gia bì, xích linh bì, tang bạch bì, đan bì, can khương bì, bạch tiễn bì và đại phúc bì. Dùng sắc uống, mỗi ngày 1 thang.

4. Bài thuốc dùng tại chỗ

Nếu tổn thương da gây ngứa nhiều, nóng rát và viêm nhiễm, bạn có thể kết hợp với một số bài thuốc dùng ngoài như:

  • Bài thuốc tắm cho mề đay bội nhiễm: Dùng lá dâu, lá vông, cây ngũ sắc, lá đinh lăng, cây kinh giới, lá khổ sâm mỗi thứ 1 nắm. Đem rửa sạch và cho vào nước đun sôi, hòa với nước lạnh và dùng để tắm.
  • Ngâm rửa với nước sắc lá dướng: Theo y học cổ truyền lá dướng (chử thực tử) có vị ngọt, tính lạnh, có tác dụng tiêu sưng, sát khuẩn và giảm ngứa. Để giảm ngứa và sưng viêm, có thể rửa sạch lá dướng, đun sôi, để nguội bớt và dùng ngâm rửa vùng da tổn thương.

5. Kết hợp châm cứu

Trong trường hợp mề đay mãn tính, nên phối hợp với biện pháp châm cứu. Tác động từ châm cứu có thể kích thích khí huyết lưu thông, nhuận huyết và sơ tán phong tà tích tụ.

mề đay theo y học cổ truyền
Với trường hợp mề đay mãn tính, có thể kết hợp với châm cứu hoặc day ấn huyệt

Để giảm mề đay mẩn ngứa, có thể châm cứu hoặc day ấn vào một số huyệt vị sau:

  • Huyệt Khúc trì: Để xác định huyệt, cần co khủy tay vào ngực. Huyệt nằm ở nơi bám ở cơ ngửa dài và đầu lằn chỉ nếp gấp của khuỷu tay. Huyệt vị này có tác dụng chữa các bệnh về mắt và da liễu thường gặp.
  • Huyệt Tam âm giao: Huyệt Tam âm giao nằm ở mặt trong của mắt cá chân. Để xác định huyệt vị, đo từ đỉnh cao nhất của mắt cá chân lên 3 thốn. Day ấn hoặc châm cứu vào huyệt vị này có tác dụng khu phong, hóa thấp, chủ trị viêm da thần kinh và mề đay do phong.
  • Huyệt Đại chùy: Huyệt Đại chùy nằm ở u xương tròn ở mặt sau cổ. Tác động vào huyệt vị này có tác dụng nâng cao sức đề kháng, điều khí và thông dương khí toàn thân.
  • Huyệt Túc tam lý: Huyệt Túc tam lý nằm ở mặt trước cẳng chân, đo từ mặt gối ngoài xuống 3 thốn. Châm cứu huyệt vị này giúp thông kinh hoạt lạc, khu phong hóa thấp, chủ trị chứng suy thần kinh, mề đay mẩn ngứa và táo bón.

Khi thực hiện tại nhà, bạn chỉ nên day ấn vào các huyệt vị trên. Tự ý châm cứu tại nhà có thể gây tổn thương dây thần kinh, hình thành cục máu đông và tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Một số điều cần lưu ý khi áp dụng

So với thuốc Tây, điều trị mề đay theo y học cổ truyền tác động toàn diện đến bệnh lý (cải thiện căn nguyên, nâng cao sức khỏe tổng thể và giảm triệu chứng ngoài da). Tuy nhiên trước khi áp dụng biện pháp điều trị này, bạn nên lưu ý một số điều như sau:

mề đay theo y học cổ truyền
Nên linh động kết hợp giữa điều trị theo y học cổ truyền và Tây y
  • Các biện pháp điều trị mề đay theo y học cổ truyền thường có tác dụng chậm. Vì vậy trong trường hợp mề đay cấp có đi kèm với tình trạng co thắt phế quản, đau bụng, tiêu chảy, hạ huyết áp, cần điều trị bằng Tây y để dự phòng sốc phản vệ và tử vong.
  • Điều trị bằng y học cổ truyền được khuyến khích thực hiện trong trường hợp mề đay có mức độ nhẹ đến trung bình.
  • Linh hoạt phối hợp giữa các biện pháp từ y học cổ truyền và Tây y tùy theo giai đoạn phát triển nhằm tác động tích cực đến tiến triển của bệnh.
  • Để đạt được kết quả điều trị tối ưu, cần thực hiện bài thuốc uống, thuốc dùng ngoài và châm cứu đều đặn.
  • Trong thời gian điều trị, tránh tiếp xúc với chất gây dị ứng, hạn chế hải sản, cà phê, rượu bia và thức ăn cay nóng.
  • Nếu bị mề đay lâu ngày không khỏi, nên chủ động thăm khám tổng quát để phát hiện các bệnh lý tiềm ẩn. Bởi phần lớn các trường hợp này đều xảy ra do ảnh hưởng của rối loạn nội tiết, nhiễm giun sán, rối loạn ở dạ dày hoặc bị nhiễm trùng mãn tính.
  • Giữ vệ sinh da, hạn chế mặc quần áo bó sát, chật và tuyệt đối không gãi, chà xát lên vùng da tổn thương.
  • Thường xuyên thăm khám và theo dõi bệnh.

Điều trị mề đay theo y học cổ truyền có ưu điểm lành tính, an toàn và tác động toàn diện đến cơ chế gây bệnh. Tuy nhiên, biện pháp này đem lại tác dụng chậm và hiệu quả phụ thuộc phần lớn vào cơ địa. Vì vậy cần phối hợp giữa thuốc Tây y và các biện pháp y học cổ truyền để đạt được hiệu quả tối ưu nhất.

Tham khảo thêm: Chữa bệnh mề đay bằng Đông Y – Thuốc đắng dã tật

Ngày đăng: 16/01/2020 - Cập nhật lúc: 5:03 PM , 16/01/2020

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *